%2C%20kopyas%C4%B1%20-%202026-08-06T095125.588.png)
Atık türetilmiş yakıtlar, çimento fabrikalarından termik santrallere kadar birçok tesisin fosil yakıt tüketimini azaltmasını sağlıyor. Ancak bu yakıtların ticareti ve verimli kullanımı, doğru laboratuvar analizine — özellikle de bomba kalorimetreyle yapılan kalorifik değer tayinine — bağlı. Bu rehberde RDF/SRF analizinin ne olduğunu, hangi standartlarla yürütüldüğünü ve bomba kalorimetresinin bu süreçteki rolünü ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
RDF (Refuse Derived Fuel — Atıktan Türetilmiş Yakıt), evsel ve endüstriyel atıkların ayrıştırılıp öğütülmesiyle elde edilen, yanabilir fraksiyonu yüksek bir yakıttır. Plastik, kağıt, tekstil, ahşap ve karışık ambalaj atıkları RDF'in temel bileşenleridir.
SRF (Solid Recovered Fuel — Katı Geri Kazanılmış Yakıt) ise RDF'in standartlaştırılmış, kalite kontrolünden geçmiş halidir. SRF, uluslararası bir standarda (EN ISO 21640) göre üretilir ve kalorifik değer, klor ve cıva içeriği gibi ölçülebilir kriterlerle sınıflandırılır.
Atık türetilmiş yakıtın bileşimi değişkendir; aynı tesisten çıkan iki parti bile farklı enerji içeriğine sahip olabilir. Analiz üç temel ihtiyacı karşılar:
Bu parametreler içinde kalorifik değer, hem ekonomik hem teknik açıdan en kritik olanıdır ve tam da bu noktada kalorimetre devreye girer.
Kalorifik değer, bir birim yakıtın tam yanması sonucu açığa çıkan ısı miktarıdır (MJ/kg). RDF/SRF için bu değer, bomba kalorimetresi (combustion vessel calorimeter) ile ölçülür.
Kalorifik değer, bir birim yakıtın tam yanması sonucu açığa çıkan ısı miktarıdır (MJ/kg). RDF/SRF için bu değer, bomba kalorimetresi (combustion vessel calorimeter) ile ölçülür.
Tartılmış bir numune, yüksek basınçlı oksijenle doldurulmuş çelik bir "bomba" (yanma kabı) içine yerleştirilir. Numune elektriksel olarak ateşlenir ve tam yanma sağlanır. Açığa çıkan ısı, bombayı çevreleyen su banyosunun sıcaklığını yükseltir. Sıcaklık artışı hassas biçimde ölçülür ve bilinen ısı kapasitesi (kalorimetrenin kalibrasyon sabiti) üzerinden yakıtın üst ısıl değeri (ÜID / gross calorific value) hesaplanır.
Kalorimetre doğrudan üst ısıl değeri ölçer — yani yanma suyunun yoğuşma ısısını da içeren değeri. Pratikte tesisler genellikle alt ısıl değeri (AID / net calorific value, NCV) kullanır; çünkü baca gazındaki su buhar halinde atmosfere gider ve yoğuşma ısısı geri kazanılamaz. AID, ÜID'den hidrojen ve nem içeriğine bağlı bir düzeltme çıkarılarak hesaplanır. SRF sınıflandırması da AID (net kalorifik değer) üzerinden yapılır.
Kalorimetre, sertifikalı benzoik asit yakılarak kalibre edilir. Bu, ölçümlerin izlenebilir ve uluslararası standartlarla uyumlu olmasını sağlar. Düzenli kalibrasyon, güvenilir sonucun ön koşuludur.
Atık türetilmiş yakıt analizi, uluslararası kabul görmüş standartlara göre yürütülmelidir. Kalorifik değer tayininde iki temel standart öne çıkar.
Bu standart, katı geri kazanılmış yakıtların (SRF) üst ısıl değerinin, sabit hacimde ve 25 °C referans sıcaklığına düzeltilmiş olarak, laboratuvar ortamında belirlenmesine yönelik yöntemi tanımlar. Ölçüm, sertifikalı benzoik asitle kalibre edilmiş bir yanma kabı kalorimetresiyle yapılır. EN ISO 21654, daha önce kullanılan EN 15400 standardının yerini almıştır ve cihaz gereksinimleri, numune hazırlama, kalorimetrik prosedür, kalibrasyon ve hem üst hem alt ısıl değer hesaplamalarını kapsar.
Bu standart, SRF'lerin özelliklerini tanımlayan sınıflandırma sistemini belirler. Yakıtların ticaretini ve kullanımını kolaylaştırırken çevre korumasını destekler. SRF; net kalorifik değer, klor ve cıva içeriğine göre beş sınıfa ayrılır. EN ISO 21640, önceki EN 15359 standardının uluslararası karşılığıdır.
Standart numaraları ve limit değerleri zaman içinde revize edilebilir. Bir laboratuvar veya analiz hizmeti seçerken, akredite kuruluşun güncel standart versiyonuna göre çalıştığını teyit edin.
SRF sınıflandırma sistemi nasıl çalışır?
EN ISO 21640, üç karakteristik üzerinden bir sınıf kodu oluşturur: ekonomik karakteristik (net kalorifik değer, NCV), teknik karakteristik (klor içeriği, Cl) ve çevresel karakteristik (cıva içeriği, Hg).
Her parametre için 1'den 5'e kadar bir sınıf atanır. Sınıf 1 en yüksek kaliteyi (en yüksek enerji, en düşük kirletici), Sınıf 5 ise kabul edilen minimum kaliteyi temsil eder. NCV ve klor için 10 ölçümün aritmetik ortalaması; cıva için ise medyan ve 80. persentil değerleri dikkate alınır.
Çimento endüstrisi genellikle Sınıf 1–2 yakıtları talep ederken, Sınıf 3–4 yakıtlar kağıt-selüloz ve kimya sanayinde daha yaygın kullanılır.
RDF/SRF heterojen bir malzemedir; büyük bir yığından alınan küçük bir numunenin tüm partiyi temsil etmesi gerekir. Hatalı numune hazırlama, en pahalı kalorimetreyi bile anlamsız kılar. Süreç genellikle şu adımları içerir:
Numune hazırlama sırasında nem kaybı veya kazancı sonuçları doğrudan bozar. Bu nedenle her sonuç, hangi bazda (hava kurusu, kuru baz, orijinal baz) verildiği belirtilerek raporlanır.
RDF/SRF analiziniz için doğru çözümü seçin
İster kendi laboratuvarınızı kurmak için bir bomba kalorimetresine ihtiyacınız olsun, ister numunelerinizi akredite bir laboratuvarda analiz ettirmek isteyin — size uygun çözümü birlikte belirleyelim. Kalorimetre cihazlarımızı inceleyebilir veya analiz hizmeti için teklif alabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
